ประเพณีเดือนสิบสองเป็ง
"นิมิตตัง สาธุรูปานัง กตัญญูกตเวทิตา "
ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายแห่งคนดี
เดือน ๑๒ เหนือ หรือเดือนสิบใต้ มีประเพณีทางศาสนาที่สำคัญ คือมีการตานก๋วยสลากหรือสลากภัต ในวันขึ้น ๘ - ๑๕ ค่ำ ไปจนถึงเดือน ๑๒ แรม ๑๕ ค่ำ เรียกว่าประเพณีสิบสองเป็ง ซึ่งเป็นประเพณีอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปหายังญาติผู้ได้ล่วงลับไป โดยเฉพาะวันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๑๒ คนเหนือเชื่อว่าในวันนี้ในโลกของนรกภูมิ จะได้มีการปลดปล่อยเหล่าวิญญาณ ผีเปรตต่างๆ เพื่อให้โอกาสกลับมาขอส่วนบุญจากญาติพี่น้อง ก่อนจะกลับไปยังภพของตนหรือสูงที่สุดคือการได้พ้นจากนรกภูมิ ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวล้านนาปฏิบัติสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ดังนั้นจึงเป็นการปฏิบัติประเพณีที่มุ่งเน้นถึงความกตัญญู เพื่อต้องการให้บุคคลผู้เป็นที่รักได้พบกับความสุข จึงได้ทำสืบๆ กันมา
ซึ่งคำว่า เปรต หมายถึงอมนุษย์ประเภทหนึ่ง อาศัยอยู่ในภูมิที่เรียกว่า
เปรตวิสัย เปรตบางจำพวกอาศัยปะปนกับมนุษย์ เกิดจากจิตที่มีโลภะ คือเป็นคนโลภ
ขี้ตระหนี่ ไม่ยอมทำทาน ตายแล้วไปเกิดเป็นเปรต
ดังจะได้ยกเรื่องราวเมื่อครั้งพระเจ้าพิมพิสารได้สร้างบุญใหญ่ นั่นคือการยกสวนเวฬุวัน (สวนไผ่) เพื่อให้เป็นที่ประทับขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และในยามค่ำคืนเอง ได้เกิดมีเสียงร้องครวญให้พระเจ้าพิมพิสารได้ยินโดยเหล่าเปรตทั้งหลาย ซึ่งต่างหวังว่าเมื่อพระองค์ได้ยินแล้วจะทรงระลึกถึงพวกตนบ้าง ซึ่งเหตุการณ์ก็เป็นไปดังเช่นนั้นจริง คือ พระเจ้าพิมพิสารเกิดสงสัยว่าเสียงประหลาดนี้มาจากไหน
จึงได้ไปเข้าเฝ้าพระพุทธองค์เพื่อทูลถามในเรื่องนี้
พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบว่า เป็นเสียงของเปรตซึ่งเป็นพระญาติของพระองค์
และตรัสเล่าถึงวิบากกรรมที่บรรดาพระญาติเกิดเป็นเปรต ซึ่งจะพ้นจากการเป็นเปรตได้ ก็ด้วยญาติของเปรตเหล่านั้นจะต้องทำบุญและอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้
ฉะนั้นเมื่อพระเจ้าพิมพิสารได้ตั้งพระทัยที่จะถวายสวนไผ่ให้เป็นพระอารามไว้ในพระพุทธศาสนา แด่พระพุทธองค์พร้อมด้วยกับทั้งเหล่าพระสาวกนั้น ด้วยอานิสงส์เหตุแห่งการถวายวัตถุทานเป็นอันมากนั้น ก่อให้เกิดซึ่งอานิสงส์ต่าง ๆ มากมาย เช่น อานิสงส์แห่งการถวายจีวรได้ส่งผลให้เปรตพระญาติมีเสื้อผ้าอาภรณ์สวมใส่
อานิสงส์แห่งการถวายน้ำช่วยให้ดับความกระหายที่ทุกข์ทนทรมานมายาวนานหลายกัปกัลป์
อานิสงส์แห่งการถวายภัตตาหารได้กำจัดความหิวโหยโดยสิ้น จากเปรตกลายเป็นเทวดา
พากันไปเสวยผลบุญกุศลบนสรวงสวรรค์ ด้วยอำนาจบุญที่พระเจ้าพิมพิสารอุทิศให้นี้เอง
ภาพบรรยากาศในพิธี งานเดือนสิบสองเป็ง (เปรตพลี)
หรืองานตานก๋วยสลาก (สลากภัต)
ของวัดพระธาตุศรีจอมทอง วรวิหาร ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่
โดยทางวัดและคณะศรัทธาสาธุชน จะร่วมกันจัดขึ้นในวันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ เหนือ (เดือน ๑๐ ใต้) เป็นประจำในทุก ๆ ปี
สำหรับในปีนี้ ตรงกับ วันพุธ ที่ ๒ เดือน กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๓
วันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ (เหนือ)
จึงนับเป็นประเพณีสำคัญที่ชาวล้านนาและพุทธศาสนิกชน ที่ได้ร่วมปฏิบัติสืบต่อกันมาเป็นเวลาอันช้านานและจะยังคงสืบต่อรับช่วงกันไปอีกเรื่อย ๆ ที่สำคัญที่สุดคือการได้เป็นส่วนส่งเสริมให้คนทุกคนได้ยึดมั่นในความดี ให้รู้จักบาปบุญคุณโทษ และมุ่งให้ทุกคนเป็นคนรู้จักตอบแทนบุญคุณ ผู้ซึ่งมีอุปการะคุณแก่ตน
photo by : วัดพระธาตุศรีจอมทอง วรวิหาร
