เดือนสิบสองเป็ง (เปรตพลี) หรือ ประเพณีตานก๋วยสลาก (สลากภัต)

 

ประเพณีเดือนสิบสองเป็ง

"นิมิตตัง สาธุรูปานัง กตัญญูกตเวทิตา " 

ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายแห่งคนดี

เดือน ๑๒ เหนือ หรือเดือนสิบใต้ มีประเพณีทางศาสนาที่สำคัญ คือมีการตานก๋วยสลากหรือสลากภัต ในวันขึ้น ๘ - ๑๕ ค่ำ ไปจนถึงเดือน ๑๒ แรม ๑๕ ค่ำ เรียกว่าประเพณีสิบสองเป็ง ซึ่งเป็นประเพณีอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปหายังญาติผู้ได้ล่วงลับไป โดยเฉพาะวันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำเดือน ๑๒  คนเหนือเชื่อว่าในวันนี้ในโลกของนรกภูมิ จะได้มีการปลดปล่อยเหล่าวิญญาณ ผีเปรตต่างๆ เพื่อให้โอกาสกลับมาขอส่วนบุญจากญาติพี่น้อง ก่อนจะกลับไปยังภพของตนหรือสูงที่สุดคือการได้พ้นจากนรกภูมิ ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวล้านนาปฏิบัติสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ดังนั้นจึงเป็นการปฏิบัติประเพณีที่มุ่งเน้นถึงความกตัญญู เพื่อต้องการให้บุคคลผู้เป็นที่รักได้พบกับความสุข จึงได้ทำสืบๆ กันมา

ที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งนิยมทำบุญโดยการนิมนต์พระมาแสดงพระธรรมเทศนาแบบพื้นเมืองเหนือ เช่นเรื่อง มาลัยโผดโลก นิพพานสูตร มหามูลนิพพาน กรรมวิบาก อานิสงส์ทานหาผู้ตาย อภิธรรมเจ็ดคัมภีร์ เป็นต้น    

        ดังนั้นจะเห็นว่าแม้ในสมัยพุทธกาล คือเมื่อครั้งที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่นั้น ก็มีปรากฏเหตุการณ์การทำบุญอุทิศส่วนกุศลถึงญาติพี่น้องโดยพระเจ้าพิมพิสาร และต่อมาก็ได้กระทำสืบต่อกันมา

ซึ่งคำว่า เปรต หมายถึงอมนุษย์ประเภทหนึ่ง อาศัยอยู่ในภูมิที่เรียกว่า เปรตวิสัย เปรตบางจำพวกอาศัยปะปนกับมนุษย์ เกิดจากจิตที่มีโลภะ คือเป็นคนโลภ ขี้ตระหนี่ ไม่ยอมทำทาน ตายแล้วไปเกิดเป็นเปรต

ดังจะได้ยกเรื่องราวเมื่อครั้งพระเจ้าพิมพิสารได้สร้างบุญใหญ่ นั่นคือการยกสวนเวฬุวัน (สวนไผ่) เพื่อให้เป็นที่ประทับขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และในยามค่ำคืนเอง ได้เกิดมีเสียงร้องครวญให้พระเจ้าพิมพิสารได้ยินโดยเหล่าเปรตทั้งหลาย ซึ่งต่างหวังว่าเมื่อพระองค์ได้ยินแล้วจะทรงระลึกถึงพวกตนบ้าง ซึ่งเหตุการณ์ก็เป็นไปดังเช่นนั้นจริง คือ พระเจ้าพิมพิสารเกิดสงสัยว่าเสียงประหลาดนี้มาจากไหน จึงได้ไปเข้าเฝ้าพระพุทธองค์เพื่อทูลถามในเรื่องนี้ พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบว่า เป็นเสียงของเปรตซึ่งเป็นพระญาติของพระองค์ และตรัสเล่าถึงวิบากกรรมที่บรรดาพระญาติเกิดเป็นเปรต ซึ่งจะพ้นจากการเป็นเปรตได้ ก็ด้วยญาติของเปรตเหล่านั้นจะต้องทำบุญและอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลไปให้ ฉะนั้นเมื่อพระเจ้าพิมพิสารได้ตั้งพระทัยที่จะถวายสวนไผ่ให้เป็นพระอารามไว้ในพระพุทธศาสนา แด่พระพุทธองค์พร้อมด้วยกับทั้งเหล่าพระสาวกนั้น  ด้วยอานิสงส์เหตุแห่งการถวายวัตถุทานเป็นอันมากนั้น ก่อให้เกิดซึ่งอานิสงส์ต่าง ๆ มากมาย เช่น อานิสงส์แห่งการถวายจีวรได้ส่งผลให้เปรตพระญาติมีเสื้อผ้าอาภรณ์สวมใส่ อานิสงส์แห่งการถวายน้ำช่วยให้ดับความกระหายที่ทุกข์ทนทรมานมายาวนานหลายกัปกัลป์ อานิสงส์แห่งการถวายภัตตาหารได้กำจัดความหิวโหยโดยสิ้น จากเปรตกลายเป็นเทวดา พากันไปเสวยผลบุญกุศลบนสรวงสวรรค์ ด้วยอำนาจบุญที่พระเจ้าพิมพิสารอุทิศให้นี้เอง

ภาพบรรยากาศในพิธี งานเดือนสิบสองเป็ง (เปรตพลี) 

หรืองานตานก๋วยสลาก (สลากภัต)

ของวัดพระธาตุศรีจอมทอง วรวิหาร ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

โดยทางวัดและคณะศรัทธาสาธุชน จะร่วมกันจัดขึ้นในวันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ เหนือ (เดือน ๑๐ ใต้) เป็นประจำในทุก ๆ ปี 

 

สำหรับในปีนี้ ตรงกับ วันพุธ ที่ ๒ เดือน กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๓  

วันพระ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ (เหนือ) 

จึงนับเป็นประเพณีสำคัญที่ชาวล้านนาและพุทธศาสนิกชน ที่ได้ร่วมปฏิบัติสืบต่อกันมาเป็นเวลาอันช้านานและจะยังคงสืบต่อรับช่วงกันไปอีกเรื่อย ๆ  ที่สำคัญที่สุดคือการได้เป็นส่วนส่งเสริมให้คนทุกคนได้ยึดมั่นในความดี ให้รู้จักบาปบุญคุณโทษ และมุ่งให้ทุกคนเป็นคนรู้จักตอบแทนบุญคุณ ผู้ซึ่งมีอุปการะคุณแก่ตน

photo by : วัดพระธาตุศรีจอมทอง วรวิหาร